Ciało wie wcześniej niż umysł
Tomasz otwiera laptopa o dziewiątej rano w szary warszawski poniedziałek, obok stygnie kawa. Jego pierwszym pacjentem jest Marek, trzydziestoośmioletni brygadzista budowlany, który od czterech miesięcy utrzymuje abstynencję po dwudziestu latach wieczornej wódki.
Ale dziś Tomasz ma przed sobą dziewięćdziesiąt sekund danych. Zmienność rytmu serca Marka (HRV) spadła o dwadzieścia dwa procent od środy. Sen uległ fragmentacji. I po raz pierwszy od sześciu tygodni Marek zgłosił głód alkoholowy.
Marek naprawdę nie wie, jak blisko jest nawrotu. Jego autonomiczny układ nerwowy sygnalizuje przeciążenie od dni, ale świadomy umysł jeszcze tego nie zarejestrował.
Uporczywe statystyki
Statystyki dotyczące nawrotów w uzależnieniach pozostają uporczywie stabilne od dziesięcioleci. Około osiemdziesięciu pięciu procent pacjentów z zaburzeniem używania alkoholu doświadcza nawrotu w ciągu pierwszego roku.
Cyfrowe biomarkery
Rozwijające się badania nad cyfrowymi biomarkerami oferują częściową odpowiedź. Zmienność rytmu serca w kilku badaniach wykazywała spadek w dniach poprzedzających powrót do picia.
Ciało wie wcześniej niż umysł
Tomasz otwiera laptopa o dziewiątej rano w szary warszawski poniedziałek, obok stygnie kawa. Jego pierwszym pacjentem jest Marek, trzydziestoośmioletni brygadzista budowlany, który od czterech miesięcy utrzymuje abstynencję po dwudziestu latach wieczornej wódki. W dawnym rytmie cotygodniowej terapii Tomasz witałby Marka zwyczajowym otwarciem — „Jak minął tydzień?" — a Marek odpowiadałby równie zwyczajowo: „W porządku. Nic szczególnego się nie działo." Potem spędzaliby piętnaście minut, drążąc, co to „w porządku" właściwie oznacza.
Ale dziś Tomasz ma przed sobą dziewięćdziesiąt sekund danych. Zmienność rytmu serca Marka (HRV) spadła o dwadzieścia dwa procent od środy. Sen uległ fragmentacji — niemal pięć wybudzeń na noc przy wyjściowych dwóch. Liczba kroków gwałtownie zmalała. I po raz pierwszy od sześciu tygodni Marek zgłosił głód alkoholowy: w czwartek wieczorem, w piątek rano, w sobotę w nocy. Kiedy Marek siada i mówi „W porządku", Tomasz jest przygotowany. „Twój sen jest fatalny od środy. Budzisz się cztery, pięć razy w nocy i po raz pierwszy od tygodni wspomniałeś o głodzie. Co się dzieje?" Oczy Marka rozszerzają się. „Nie zdawałem sobie sprawy, że to aż tak widać. W robocie jest koszmar. I tak, myślałem znowu o piciu."
Marek naprawdę nie wie, jak blisko jest nawrotu. Jego autonomiczny układ nerwowy sygnalizuje przeciążenie od dni, ale świadomy umysł jeszcze tego nie zarejestrował. Ta przepaść między fizjologiczną rzeczywistością a psychologiczną świadomością to właśnie teren, którego tradycyjna cotygodniowa terapia nie jest w stanie dostrzec.
Uporczywe statystyki
Statystyki dotyczące nawrotów w uzależnieniach pozostają uporczywie stabilne od dziesięcioleci. Około osiemdziesięciu pięciu procent pacjentów z zaburzeniem używania alkoholu doświadcza nawrotu w ciągu pierwszego roku; w przypadku uzależnienia od opioidów bez systematycznego leczenia odsetek ten zbliża się do dziewięćdziesięciu procent. Najbardziej niepokojąca jest szybkość tego procesu: od czterdziestu do sześćdziesięciu procent pacjentów opuszczających programy stacjonarne wraca do używania w ciągu trzydziestu dni. W większości ambulatoryjnych placówek leczenia uzależnień w Polsce i Niemczech dominującym formatem pozostają cotygodniowe sesje indywidualne. Oznacza to jedną godzinę ustrukturyzowanego kontaktu na sto sześćdziesiąt osiem godzin tygodnia.
Tym, co czyni uzależnienie szczególnie trudnym do leczenia, jest u wielu pacjentów jego sygnatura czasowa. O ile epizody depresyjne często rozwijają się przez tygodnie, dając zarówno pacjentowi, jak i klinicyście wiele okazji do zauważenia pogorszenia, o tyle ryzyko nawrotu w uzależnieniu może narastać w ciągu dni. Szereg badań podłużnych sugeruje, że fizjologiczne markery stresu i zaburzeń snu zaczynają odbiegać od wartości wyjściowych mniej więcej od trzech do siedmiu dni przed powrotem do używania substancji.